Zastava M75 7,62mm NOVA!

Zastava M57, poznata kao „tetejac“ ili „tetka“, jugoslovenski je poluautomatski pištolj u kalibru 7,62×25 mm Tokarev, proizveden u kragujevačkoj fabrici Crvena zastava. Decenijama je bio deo naoružanja vojske i policije, a njegov izgled postao je prepoznatljiv simbol jugoslovenske vojne industrije.

Konstrukcija potiče od sovjetskog pištolja TT, uz nekoliko domaćih izmena. Produženi rukohvat, okvir većeg kapaciteta i izmene pojedinih mehaničkih sklopova izdvajaju M57 kao jugoslovensku preradu poznate Tokarevljeve konstrukcije.

Tehničke specifikacije

Dimenzije i masa navedene su prema fabričkom katalogu. Za starije vojne primerke u literaturi se pojavljuju i drugačije vrednosti, pa kataloški podaci ne predstavljaju pojedinačno merenje prikazanog pištolja.

*Podaci prema fabričkom priručniku za M57.

Istorijska priča: od sovjetskog TT-a do jugoslovenskog M57

Posle Drugog svetskog rata Jugoslaviji je bio potreban standardizovan službeni pištolj koji bi mogla da proizvodi u sopstvenim fabrikama. Sovjetski TT predstavljao je polaznu osnovu, ali je prekid vojno-političke saradnje sa SSSR-om nakon 1948. godine dodatno podstakao razvoj domaćeg oružja.

Tokom pedesetih godina u Kragujevcu je razvijana domaća verzija Tokarevljeve konstrukcije. Cilj je bio da se postojeće rešenje prilagodi potrebama jugoslovenske vojske i mogućnostima domaće proizvodnje.

Istorijska hronologija nije jednako predstavljena u svim izvorima. Često se navodi 1957. godina, dok detaljniji pregledi razlikuju razvoj modela, prihvatanje u naoružanje 1961. i početak serijske proizvodnje 1963. godine. Oznaka M57 zato ne znači da je konkretan primerak proizveden 1957. godine.

M57 je potom postao standardni službeni pištolj Jugoslovenske narodne armije i ostao u upotrebi decenijama. Koristila ga je i policija, pa je zauzeo značajno mesto u istoriji službenog naoružanja na prostoru bivše Jugoslavije. Kasnije ga je postepeno potiskivala novija generacija domaćih pištolja, među kojima je CZ99.

Po čemu se Zastava M57 razlikuje od TT-33?

Najprepoznatljivija razlika između jugoslovenskog M57 i sovjetskog TT-33 jeste produženi rukohvat. Zahvaljujući njemu, M57 koristi okvir kapaciteta devet metaka, dok okvir TT-33 prima osam.

Jugoslovenska konstrukcija dobila je i izmene sklopa povratne opruge, udarne igle i zadržavanja okvira. Dodata je i osiguračka funkcija koja kod originalne konstrukcije blokira okidanje kada je okvir izvađen.

Zbog tih razlika M57 je preciznije opisati kao jugoslovensku preradu sistema TT, a ne kao potpuno identičnu kopiju sovjetskog pištolja.

Konstrukcija i prepoznatljiv izgled

Zastava M57 ima čelični ram i navlaku, usku siluetu, spoljašnji udarač i jednostavne mehaničke nišane. Standardna završna obrada metalnih površina je bruniranje.

Pištolj radi po principu kratkog trzaja cevi, sa zabravljenim zatvaračem. Mehanizam okidanja je jednostrukog dejstva - SA, što znači da obarač oslobađa već zapeti udarač.

Fabrički priručnik za M57 navodi cev sa četiri žleba i nišansku liniju dužine 158 mm. Čelična konstrukcija i jednostavan spoljašnji oblik odražavaju zahteve vremena u kojem je ovaj model nastao.

Na prikazanom primerku vide se karakteristične crne rebraste korice rukohvata sa zvezdom, kao i oznaka „7.62mm M57“ na navlaci. Takođe, na pištolju je utisnut i grb SFRJ.

Razlika između modela M57 i M57A

M57 i M57A predstavljaju različite varijante iste konstrukcione porodice.

Osnovni M57 nema spoljašnju ručnu kočnicu kakva postoji na kasnijem modelu M57A. Proizvođač upravo dodatnu spoljašnju kočnicu navodi kao jednu od ključnih razlika između ovih verzija.

Zbog toga karakteristike modela M57A ne treba automatski pripisivati starijim vojnim primercima M57.

Zašto ga zovu „tetejac“ ili „tetka“?

Nazivi „tetejac“ i „tetka“ jesu narodni nadimci povezani sa oznakom TT, a ne zvanične fabričke oznake. U svakodnevnom govoru na prostoru bivše Jugoslavije ustalili su se i za domaći M57, zbog njegove konstrukcione i vizuelne srodnosti sa sovjetskim pištoljem.

Zvanična oznaka jugoslovenskog modela ostaje Zastava M57.

Mesto u istoriji domaćeg oružarstva

Zastava M57 predstavlja važan deo istorije jugoslovenskog službenog naoružanja. Njegov razvoj svedoči o periodu u kojem je domaća industrija preuzimala poznata konstrukciona rešenja, prilagođavala ih sopstvenim vojnim potrebama i uspostavljala samostalnu serijsku proizvodnju.

Dugogodišnja službena upotreba, prepoznatljiv izgled i povezanost sa JNA učinili su da „tetejac“ ostane jedan od najpoznatijih pištolja proizvedenih u Kragujevcu.